Школ корнышто коштшыла, ÿдыр-рвезе-влак деч пиал нерген тÿрлым колалтын. Иктылан пиал - тиде мотор вургем, весылан - поян пачер, у автомашина, кумшылан - кугу окса, южо еҥлан гына - поро йолташ. Самырык ÿдыр-влак поян качымарийым, рвезе-влак мотор ÿдырым кычалыт. Нуно пиалым ик семын умылат гын, илалшырак-влак - вес семын, туге гынат шукынжо тазалыкым тÿҥлан шотлат.
«Мо тугай пиал?» йодышым икмыняр еҥлан пуышым.
Мутлан, Людмила Аблековна Русиева, Чорай школын шочмо йылмым туныктышыжо, пиал мутым тыге аклен пуыш:
- Самырыкрак годым эн кугу пиал - сай паша верым муаш, уло вий-куат дене тыршен, тунемше-влаклан сай шинчымашым пуаш, ешыште икте-весе дене ваш-ваш келшен илаш, таза, ушан йоча-влакым йол ÿмбаке шогалташ манын шоненам. А кызытсе жапыште – родо-шочшем дене келшен илен, унала коштын, ÿстел коклаште пырля шинчен, ой-каҥашым пуэн, ÿмырым веселан, куштылгын эртараш. Сурт кокласе сомылым иземден, пÿртÿс лоҥгаш лектын каналташ.
Раисия Тимиркаевна Мусина, 50 ияш, Лепешкан ялын шочшыжо:
- Икшывем-влакын пиалышт – тиде мыйын пиалем. Икшыве-влак да родо-шочшо дене икте-весым мондыде илыман. Уныка-влакым ончаш полшаш тазалыкем, вием ситыже.
- Пиал ден ойго йыгыре коштыт, - ойла авам. - Илышыште шкемым эн пиаланлан шотленам. Изинек ача-аван порылыкыштым ужын иленам, тунемме жап йогын вÿд гай йомартлын эртыш. Ешым чумырен, икшыве-влакым кушташ тÿҥалмеке, пиалым ойган шинчавÿдат мушко. Вара адак эр кече гай вуйым нöлталат, икшыве рыскал дене илаш пуйырен, шонет. Икшывем-влакым таза-эсен куштен, школым сайын туныктен луктын, илышыште веран-верышке верландарен шуктем гын, шкемым адак эн пиаланлан шотлен кертам.
Володя, 26 ияш, самырык ача:
- Пиалым ик мут дене гына умылаш огеш лий. Шоҥгыеҥын пиал – икшыве таза лиймаш, самырык-влакын – сайын тунем лектын, келшыше пашам мумаш. Мыланем пиал – пашам ик верыште ыштымаш, пашадарым, ондалыде, эреак тÿлен шогымышт.
Есения Апсалямова, 32 ияш, ужалыше:
- Вуй ÿмбалне канде кава, тыныс илыш лиеш гын, пиалан лийына. Ме икте-весылан уло чон дене порым ыштышаш улына. Пашаште пиалым ик тÿрлын умылена, илышыште вес семын ужына.
Александр, 18 ияш, студент:
- Чонлан келшыше ÿдырым вашлияш, пагытым пырля эртараш.
Пиалым виса дене висаш огеш лий, туге гынат кажне айдеме тудым шке тапта. Кычалза шкендан пиалдам, вет йомдарыме пиалымат пöртылташ лиеш.
Н. АПТЫКАЕВА.
Мишкан район. |
|
|
У тунемме ийлан корно почылто |
У тунемме ий тÿҥалме дене туныктышо-влакынат у тургымышт тÿҥалеш. Тидын годым тÿҥ сомылыштлан ий мучко йоча-влаклан шке предметыштым гына туныктымаш огыл шотлалтеш, а илышын тÿрлö шöрынжö денат палдарымаш, кызытсе корно дене шкет каяш ямдылалтше икшывылан чын ошкылым ойыраш полшымаш. Мутат уке, туныктышо шкежат илышын чыла шöрынжым умылен моштышаш, паша опытшым практикыште пеҥгыдемденак шогышаш. Тидлан нуным «Мемнан у школна» программат виктара.
Тидын нергенак мутланышт Нефтекамск оласе туныктышо-влак черетан педсоветыштышт. Конференцийыш Башкортостан Президентын администрацийжым вуйлатыше Н. А. Курапов, Образований министерствысе специальный образований пöлкан тÿҥ специалист-экспертше Л. И. Еремеева, Нефтекамск ола округ администраций вуйлатыше О. А. Руденко, тудын алмаштышыже Т. С. Уляшина да молат толыныт ыле. Уна да зал тич погынышо туныктышо-влакым Олег Анатольевич саламлыш да олан илышыже, верысе образований система дене палдарыш.
- Башкортостан Президент Р. Хамитов республикысе педсовет годым, блогышкыжо каҥашым йодын да шонымыштым почын возышо-влакын ойыштым иктешлымеке, республикысе образований системын тÿҥ корныжо-влакым каласыш. Кызыт республикысе йочасадлаште вер чÿдылык тургыжландара, садлан лишыл жапыште арендыш пуымо ондаксе йочасад зданий-влакым уэмдаш шÿдымö (мут толмашеш, Нефтекамскыште 1-ше июньлан черетыште 4736 йоча шоген гын, тушеч 1217 икшывылан путевкым пуымо. Ончыкыжым кум группым почаш палемдыме), - мане Н. Курапов да тиде оласе шинчымаш тÿням сай велым палемдыш.
Нефтекамск олаште у тунемме ийыште 14500 икшывым (икымше классыш 1500 йоча кая) 2395 туныктышо туныкташ тÿҥалеш. Йÿла почеш тиде кечын Н. Курапов шым туныктышылан «Башкортостан образованийын отличникше» знакым, тынарланак Башкортостан Образований министерствын Почетный грамотыжым кучыктыш. Икмыняр педагог ола округ администрацийын Почетный грамотыж денат палемдалтыч. Эн кугу пöлек, шонем, пачер деч сравоч лие. Нуным вич туныктышылан верысе администраций ойырен.
Туныктышо-влакын шоҥгемаш жапышт уке, маныт. Тиде ой моткоч чын, шонем. Пайремышкат, а тиде кече нунылан пайрем семынак эрта, тыгаяк кумыл дене погыненыт ыле. Тек умбакыжат нунын илышыштышт шоҥгылыклан вер ок лий, а пашашт у тунемме ийыште кугу лектышым пуыжо.
М. АЛИКАЕВА.
Нефтекамск ола. |
|
Икымше туныктышына нерген каласкалынена |
Тиде серышым редакцийыш Марий Эл Республикысе Звенигово район гыч колтеныт. «Мый кудымшо классын вуйлатышыже улам. Тудым тÿҥалтыш класслаште И. И. Григорьева туныктен. Ирина Ивановна Пошкырт кундемысе Калтаса районеш шочын-кушкын. Тудо Кужмара школын ик эн тале туныктышыжо, школ директорын тÿҥалтыш класс-влак шотышто алмаштышыже, Российысе «Эн сай туныктышо» грантым сеҥен налше кÿкшö категориян туныктышо, калык просвещенийын отличникше, Марий Эл Республикысе образованийын суапле пашаеҥже, - воза Кужмара школын туныктышыжо Г. А. Ямулова. – Кодшо тунемме ий мучаште ÿдыр-рвезе-влак дене икымше туныктышо нерген сочиненийым возышна. Тушеч ужаш-влакым ала газетышкат вераҥдеда ыле? Тек йоча-влакын икымше туныктышыштлан пöлек лиеш».
Гульнара Ахмедовнан йодмыжым шуктен, икмыняр тунемшын возымыж гыч ужаш-влакым тачысе номереш савыктена. Нуным лудын, тек кажне еҥ Шинчымаш кечын шкенжын икымше туныктышыжым порын шарналта, а туныктышо-влаклан нуно тауштыме семын йоҥгалтыт.
|
|
Подробнее...
|
|
Пиалан илышышт ик тылзе шуйнен |
…Теҥыз флотын самырык салтакше Яштыган Ишкеев шочмо Келтей ялышкыже отпускыш толмыж годым Краснокам районысо Кокасола ялын ÿдыржым, самырык туныктышо Анастасиям вашлийын. Ўдыр-рвезе ик шинчаончалтыш гычак икте-весым йöратен шынденыт да икмыняр кече гыч сÿаным модыныт. Нунын пиалан еш илышышт ик тылзе шуйнен - вашке гыч Яштыган Балтий теҥызыш, «Курсант» корабльышкыже службым шуяш каен. Ик жап гыч Настя пелашыж дене вашлияш Ленинградыш миен. Ялыш пöртылмекыже, самырык вате сар тÿҥалме нерген шучко уверым колын. Тунам Яштыганын мöҥгö пöртылашыже икмыняр тылзе веле кодын улмаш.
Сар тÿҥалмылан кöра старшина Я. И. Ишкеев теҥыз флотыштак кодын, а тиде жапыште Келтей ялыште тудын ÿдыржö шочын. Яштыган серыш гоч ÿдыржылан Светлана лÿмым пуаш йодын. Анастасия пелашыжын йодмыжым шуктен. Но Светлана ден ачажлан икте-весым ужашышт пÿрен огыл улмаш. 1943 ий 26 январьыште Ладожский ер вÿд ÿмбалне тале кредалмаште Яштыган Ишкеевичын ÿмыржö лугыч лийын.
Салтакын койышыжо, службыжо нерген пелашыжлан колтымо серышыже-влак гыч пален налаш лиеш. Теве ик серышыштыже катерым лÿйымыжö да пленыш налме нерген возен. Тунам тудланат наградым пуышаш лийыныт. «…Моло-влак дене пырля мыйымат наградитлаш серен колтыштат, уверже уке. Кодшият награда дене палемдышаш ыльыч, но каласыме дене пытыш. Теният тыгак лиеш дыр. Тидын шотышто тургыжланымаш уке. Награда деч поснат тыште мыйын могай улмемым шинчат. Награда ок кÿл. Таза кодам гын, тулечат шерге…» - возен Яштыган пелашыжлан.
Сар деч вара Анастасия пелашыжын шÿгаржым шуко кычалын, но чыла арам. Яштыганын кийыме вержым муаш нимогай ÿшан кодын огыл, да тудо тыгай шонымашыж деч кораҥын. А шукерте огыл, кудло ий утла эртымеке, Яштыган Ишкеевичын Уфаште илыше уныкаже, Светланан ÿдыржö Марина Бикбулатова, интернет полшымо дене Ленинград областьысе Новая Ладога олаште верланыше иза-шольо шÿгарыште тойымо салтак-влакын фамилийышт коклаште кочажын лÿмжым верештын да тунамак тидым тергаш Новоладожский историко-краеведческий музейыш йодмашым возен колтен. Вашке гыч тудлан музей пашаеҥ-влак деч вашмут толын. Серышыште «Кочадам чынжымак верысе иза-шольо шÿгареш тойымо. Сеҥымашлан 65 ий темме вашеш тудланат мемориальный плитам шогалтыме…» возымо.
«Авам тетла марлан лектын огыл. Ўмыржö мучко ачамым йöратен, сагынен илыш. Тудын серышыже-влакым арален, кечын уэш-пачаш лудеш ыле. «Тиде илышыште мылам нимо ок кÿл, Яшан шÿгаржым веле пеш ужмем шуэш» манеш ыле», - ойла Светлана Яштыгановна. Аважын шонымыжо шукталтын огыл - Анастасия Алексеевна 1999 ийыште илыш дене чеверласен.
Юмо пÿра гын, Светлана ден Марина Яштыган Ишкеевичын кийыме мландышкыже миен толаш шонат. «Ме тудым нигунам ужын огынал. Туге гынат чон шупшеш. Авамын лÿмжö дене ачамын шÿгарышкыже пеледыш аршашым пыштем гынат, нунын ончылнышт парымемым шуктем, шонем», - мутшым кошартыш фронтовикын ÿдыржö.
А. ИВАШКИНА.
Нефтекамск ола. |
|
Чын переписчикым гына пуртыза |
2010 ийыште 2002 ийысе семын переписчик-влак ончылгоч сурт еда кошташ огыт тÿҥал. Перепись тений 14 гыч 25 октябрь марте эрта. Сандене 14 октябрь деч ончыч иктаж-кö, переписчик улам манын, омсам тÿкалта гын, пуртыман огыл. Тудын нерген милицийыш увертараш кÿлеш. Ижевскыште, Тольяттиште, Новосибирскыште шоя переписчик-влак толын лектыныт улмаш.
Башкортостанстатын увертарымыж почеш, чын переписчикын лÿмын аралтышан удостоверенийже, “Федеральная служба государственной статистики” манын, ошо дене возыман канде порт-фельже да переписьын эмблемыжым ончыктыман канде шарфше лиеш. Удостоверенийже чынак переписчикын але укем паспортшым йодын рашемден кертыда. Переписчик-влакын кошташ тÿҥалмышт нерген подъезд-влакыште увертарымашым пижыктат, телевидений, газет, радио гоч ойлат.
26-29 октябрьыште переписчик дене пырля инструктор-влак кажне шотлымо участкын 10 процент пöртыш ыштыме пашан чынлыкшым текшыраш лектыт. |
|
|
|
|
<< Первая < Предыдущая 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Следующая > Последняя >>
|
|
Страница 3 из 137 |
