Кагаз паша дене оласе ик учрежденийыш пурен лекташ кÿлешат, Лиза паша верже гыч ондакрак тарваныш. Остановкышто икмыняр жап пашам пырля ыштыме, а кызыт сулен налме канышыште улшо, илалше ÿдырамашым вашлие. Мут гыч мут кайыш. Кÿчык жапыште тунаре кÿлеш-оккÿл уверым ойлыш - шоналтет да ушет кая. Ик поро мутшат умшаж гыч ыш лек. Кöм пала, чылам вурсыш, шемемдыш, чыла палышыла койын, тÿҥге-вожге пургед пытарыш. Кугуракым пагалыме шот дене Лиза ик тореш ойымат ыш лук. «Туге ынде, туге» манынак, автобусыш кÿзен шинче.
     Нимо осалжат ыш лий, но ала-молан Лизан чонжылан йöсын чучын колтыш. Пуйто чыла лавыражым Лизалан оптале. Очыни, илалше ÿдырамаш ласкан шÿлалтыш, вет шонен коштмыжым луктын ойлыш. «Мо иялан корнышкем лекте?» манынат Лиза шоналтыш. «Савырнен шогалын, уждымыла койынат шым мошто. «Шонымет шканетак лийже але умшат дене ойло, нерет дене шупшыл» манашат шотем ыш лий»,  - Лиза шкенжым корно мучко шылталыш. Кÿлешан кагазым пуртен пуышаш кабинетыште тÿкылымö омса вашлие. «Шот ыш лий. Тугеже эше ик гана толаш логалеш», - Лизан кумылжо волыш. Ола урем дене умбакыла ошкыльо. Кочкыш ужалыме кевытыште сумка тич тÿрлö сатум нале. Кок кидеш неле сумкам сакалтен, мöҥгыж марте Лиза йолынак ошкыльо. «Пöртыш пурем да кÿкшö таганан туфлемым вигак кудаш кудалтем ыле» шонымаш вуйыштыжо шукертак пöрдын.
     Сумка кöргысö чыла пöлемым кок-кум пачаш пургед пытарыш, но нигуштат сравочым ыш му. Тунаре пуста лие чоныштыжо, пытартыш ÿнаржат, чеверласыде, коден куржо - кеч шич да шорт. Омса воктек толын шогалше озаватылан омсам нигö ыш поч, налашат ыш лек. Телефон дене ончыч пелашыжлан йыҥгыртыш - вашмут уке. Вара - эргыжлан. «Ме Озаҥыште улына, паша дене эше кок вере пураш кÿлеш. Сандене вашке толаш ок лий», - шоктыш трубкаште.

     Шокшо кеҥежым шöртньö шыже алмашта, тудын дене пырля пакчасаскам погымо жап толеш. Кеҥеж гоч ончен куштымо емыжым кеч-кöнат телым сайын саклымыже шуэш. Тÿрлö аралыме йöн гыч икмыняржым лудшо-влаклан темлынем.
     Эн ончыч, сентябрьын кумшо декадыштыже, вожсаска-влак кокла гыч йошкарушменым луктыт, лышташыжым вуйжо воктеч, эмгатыде, пÿчкын налыт да яшлыкыш ошма, кукшо торф але опилке дене леведын пыштат. Келшыше температур - 2-3 градус шокшо да 80-85 процент вÿдыжгö. Вес йöн - опилке але ошма йöре полиэтилен мешакыш опташ.
     Кешырым сентябрь мучаште луктыт. Тудым южеш кодыман огыл, вигак леваш йымак пыштыман, уке гын вÿдыжгым йомдара да куптырга. Лышташыжым пÿчмеке, кешырым, сайлен, радам дене яшлыкыш оптат. Ынже шÿй манын, кок-кум лончо пор дене петырат. Пор олмеш шоган шÿкым тыгыдемден шаваш лиеш. Южгунам кешыр сайын саклалтеш гынат, тамже кочо лиеш. Кешырын ÿмбалже кечеш когарген ужаргымылан кöра тушан алкалоид соланин погына, сандене кочо там пура. Тыге ынже лий манын, кешыр кушмо годым мландыжым пушкыдемдаш, вожсаскам рок дене ураш кÿлеш. Лышташ воктене кешырын мучашыже ужарген гын, тудым пÿчман. Изиш шогымек, чеснок растворым (ик литр вÿдлан ик стакан тыгыдемдыме чеснок) йыгыман, вара гына саклаш пыштыман.
    

     14 августышто Чекмагуш ден Буздяк районлаште республикысе туныктышо-влакын черетан педсоветышт эртен. Тенийсе форумышто Башкортостан Президент Р. Хамитов, Россий образований да наука министрын алмаштышыже И. Лобанов, Башкортостан Президент пеленсе кугыжаныш советник С. Лаврентьев, Премьер-министрын алмаштышыже З. Рахматуллина, министерство, ведомство вуйлатыше, кÿкшö учебный заведенийын ректоржо, образований пöлкам вуйлатыше-влак да молат участвоватленыт. Уна-влак тÿҥалтыште шинчымашым пуышо икмыняр учрежденийым онченыт, вара пленарный ужашыш погыненыт.
     Тенийсе педсоветым «калык трибуна» манаш лиеш. Молан манаш гын, Президент Р. Хамитов шке блогыштыжо ончылгоч калык деч шинчымаш дене кылдалтше йодышышт, шонымашышт-влакым колташ йодын да тушеч эн кÿлешан ден оҥайжым (а чылаже 1,5 тÿжем комментарий лийын) шке выступленийыштыже палемден. Совещанийыште тарватыме йодыш-влакым ончыкыжым районласе да олаласе педсоветлаште, школлаште каҥашаш тÿҥалыт.
     «Кызыт йочасадлаште вич тÿжем наре вер ок сите, - каласен Р. Хамитов. – Садлан частный йочасад-влакым чоҥаш тÿҥалман. Изи комплектан сельский школ-влак шотыштат проблемым решатлаш жап шуын. Демографийым ончалаш гын, 5-7 ий гыч йоча-влак шагалемыт. Таче республикыште 5 гыч 14 ияш марте 450 тÿжем йоча шотлалтеш, 10 ий ондак 700 тÿжем лийын, 10 ий гыч улыжат 380 тÿжем лиеш. А кызытсе образовательный инфраструктура пеш виян да кугу».

     13-14 августышто Нефтекамск куржталаш йöратыше-влакым XVII Арланский полумарафоныш чумырыш. Тений тудо Сеҥымашлан 65 ий теммылан, Башкортостан Республикын идалыкшылан да Нефть да газ промышленность пашаеҥ-влакын кечыштлан лÿмдалтын ыле. Полумарафоныш Нефтекамск, Уфа, Стерлитамак, Белебей, Екатеринбург, Пермь, Ижевск да моло ола ден районла гыч 7 гыч тÿҥалын 78 ияш марте спортым йöратыше 150 наре еҥ ушныш. Стартым пуышт. Дистанций 21 километрат 97,5 метр. Кö тудым эн писын куржын эрта?
     Ик шагат эртыш. Спортсмен-влак финишироватлаш тÿҥальыч. Пöръеҥ-влак кокла гыч эн ончыч Г. Шафиков (Уфа) куржын тольо. Полумарафонын дистанцийжым тудо 1 шагат 7 минут 58 секундышто эртыш. Ўдырамаш-влак кокла гыч Л. Абдуллина (Уфа-Туймаза) икымше лие (1.15.46).
     Палемден кодена, 2007 ийыште Арланский полумарафонышто Г. Андреев сеҥен. Тудын жапше 1.04.33 лийын. Арланский полумарафонышто кызытеш тудым нигö эртен огыл.
Н. КАЙНИЕВА.
Нефтекамск ола.

Пайрем вашеш турнир

     14 августышто, Физкультурникын кечыже годым, Нефтекамск оласе эн сай спорт коллектив, нуным вуйлатыше да тренер-влакым саламлымеке,  “Торос” стадионышто шашке да шахмат дене таҥасымаш тÿҥале. Шахмат дене модмаште вийыштым тергаш кумылан еҥ-влак коклаште чал вуян ветеранат, школышто тунемше-влакат ыльыч. Но ик ÿдырат ыш кой. Тидым олаште шахмат дене модын моштышо ÿдырамаш-влакын уке але нунын модаш кумылышт уке улмо дене умылтарыман огыл, очыни. Молан манаш гын, печатьыштат, моло вереат эртышаш турнир нерген увертарымаш уке ыле.
     Модаш кажне партийлан 5 минутым пуэныт. Игече ояр лийын, модшо-влакын кумылыштат сай ыле.
     Жап писын эртен кайыш. Судья сеҥыше-влакын лÿмыштым увертарыш. Икымше верым Амзя гыч  самырык шахматист Д. Хохряков нале. Тудо 9 очком поген. “Гамбит” клубын воспитанникше, школышто тунемше Ф. Ганеев, 0,5 очколан шагалрак поген, кокымшо верыш лекте. Р. Мингалиев ден А. Буторин кумшо-нылымше верым пайлышт, коктынат 8 очко дене погеныт ыле.
     Шашке дене модмаште В. Заварзин ойыртемалте да турнирыште сеҥышыш лекте.
     Турнир-влакын призерыштым пöлек да грамота дене палемдышт.
И. НАБИУЛЛИН.
Нефтекамск ола.