Тÿҥжö – шке пашалан вуйын шогаш

М. М. Кугубаев – частный предприниматель. «Ынде 15 ий бизнес дене «модам» - йыр пöрдам, камвозам да, уэш кынелын, угыч пöрдаш тÿҥалам. А кузе эше? Бизнес - тиде тыгай паша», - ойла Мирослав Михайлович.
М. Кугубаев Калтаса районысо Тошто Оръямучаш ялеш шочын, кызыт Алена пелашыже да кок эргыж дене Нефтекамск олаште ила. Мыйын шонымаште, Мирослав Михайловичын бизнесше оҥай, вет тудо муро да кино диск-влакым ужалыме кевытым куча, ужалыме сомылымат шкеак шукта.
- Коеш, кызыт те пеҥгыдын йолышто шогеда. Чылажат иканаште тыге лийын огыл, шонем. Шке кевытдам почаш йöсö ыле?
- Шуко предприниматель ончыкылыкшым пазар гыч тÿҥалеш. Мый уремыште шагал огыл ужаленам. Туштак ужалыме пашалан сайын шуаралтынам. Вет пазарыште ужалаш куштылго огыл – йÿштö-шокшо годым ик верыштак шоген ноялтеш, сатум налше уке гын, кумылетат вола.
Шке бизнесым почаш куштылгыжак огыл. Тыште чыла вискален, сайын шоналтыман – мом, кöлан, кузе да кушто ужалаш. Тунам веле пашам тÿҥалман.
- Молан те муро да кино диск-влакым ужалаш ойыренда?
- Мурымаш-куштымашым, кино-влакым изиэм годсек пеш йöратем.
- Вашмутда гыч эше йодыш шочо - молан тунам артист лийын огыдал?
- А мый ом мошто да изишак вожылам (воштылеш). Мурем гын шыпак да нигö ынже кол манын, шканем гына. Мый лучо артист-шамычын талантыштым öрдыж гыч ончен куанем да нунын дискышт-влакым калыклан темлем. Вет мурызо, артист-влак шке пашашт дене илышнам сылнештарат - йöратыме мурым колыштат, сай кином ончалат гын, кумылет нöлтеш. Тиддеч калык нигунам огеш йÿкшö.
- Кузе шонеда, кызытсе саманыште шке бизнесым почаш куштылго мо?
- Тачысе кечын нимо уке гыч шке бизнесым почаш йöсö. Тидлан шагал огыл тÿҥалтыш окса кÿлеш. Ужалыме бизнесыште ыштыше еҥын койыш-шоктышыштыжо тÿҥжö - еҥ ончылно мутым кучен моштыман, паша партнер ден сатум налше калык ончылно чын лийман. Тылеч посна пеҥгыде шонымаш, тыршымаш, волгыдо уш-акыл лийшаш улыт.
- Южо кевытыш пурет да сатуштым темлаш тÿҥалыт. Южгунамже, иктаж-мом кевыт гыч налын лекмеке, умылет – налме сату пеш огешат кÿл, от нал гынат лиеш ыле. Чулым сатучо шке декше кузе савырен, умылашат ок лий. Те тыге ужален моштеда мо?
- Моштем але уке гынат, мый тыге ом ыште. Кызыт ме куштылго огыл жапыште илена, кажнынан шкенан проблемына, шонымашна-влак улыт. Садлан еҥым сыраташ огеш кÿл. Налаш шонышыжо садак налеш. Налшыжлан гын мый сайжым гына темлем, сайлаш полшем.
- Темлыме сатуштыда марий еҥлан продукций уло да тудым налыт мо?
- Марий муро диск-влак улыт. Ятыр ий пашам ыштымеке, умылышым – шукыж годым марла диск-влакым кеҥежым мÿндыр вел гыч толшо-влак налыт. Да шукышт, мыйым шарнен, шкеак у марла дискым йодын толыт. А такшым калыкна мурына-влакым йöрата, налеш. Мый шкежат марла мурым уло кумылын колыштам, ужалымаштем эре лийышт манын шонем.
- Тау, Мирослав Михайлович, мутланымыланда. Пайремда – Торгайыше пашаеҥ-влакын кечышт дене уло кумылын саламлена. Пашада воранен гына шогыжо.

Йочан кумылжо - тÿшкан келшымаште

     «Образований» приоритетный национальный проектым илышыш шыҥдараш тÿҥалмылан тений ныл ий темеш. Тиде жапыште тудо шинчымашын тÿрлö йыжыҥыштыжат пайдале лектышым пуэн. Ий еда эртарыме конкурс-влакым иктешлымеке, шинчымашым пуышо Российысе эн сай учреждений-влакын лÿмыштым пален налына. Тиде проектлан кöрак самырык ÿдыр-рвезе-влак пашаш тÿҥалмышт годым окса полышым налыт. Школ-влаклан компьютер, учебно-наглядный оборудований, автобус-влак ойыралтыт, тунемше-влакын кочкыш менюштат саемеш да молат.  
     Шукерте огыл Россий Образований да наука министерствыште мемнан элысе эн сай лу тÿжем туныктышым палемденыт. Чумыр чотым ончымаште мемнан республика нылымше верыште улеш – чылаже 377 туныктышо.  Йÿла почеш нунылан профессиональный пайремышт кечын чылашт-ланат Президентын грантше семын 100 тÿжем теҥге дене оксам кучыктымо лиеш. Нунын коклаш марий йылмым да литературым туныктышо-влакат логалыныт. Тиде И. Н. Ипулаев (Караидель районысо Уразай кыдалаш школ), Л. Л. Тамиева (Калтаса районысо Киебак тÿҥ школ), М. И. Шайдуллина (Калтаса районысо Амчемучаш кыдалаш школ), Л. Ш. Яндыганова (Мишкан районысо Токтар тÿҥ школ).
     Конкурсым «Образований» национальный проект кышкарыште Российын кажне регионыштыжо эртарыме. Тыгай конкурс нылымше ий эртаралтын да эртыше кум ий жапыште Башкортостанын чылаже 1089 туныктышыжо эн сай туныктышо-влак радамыште улеш.
М. АЛИКАЕВА.

Эх, семже могае

     Июнь тÿҥалтыште Янаул олаште «Бердэмлек - Содружество» IX Тÿнямбал калык-влак кокласе фестиваль да тудын кышкарыштыже Ф. Иксановын призше лÿмеш «Монга бай гармун байрамы» V республиканский пайрем эртеныт. Тудо Башкортостан, Татарстан, Тюмень, Свердловск область, Удмуртий, Бурятий да моло вер гычат участник-влакым чумырен да нунын коклаште Мишкан район гыч Ю. Иликаев, Бирск ола гыч С. Янсубаев вийыштым тергеныт.
     Юрий Иликаев фестиваль гыч куандарыше увер дене пöртылын – 100 наре участник-влак кокла гыч кокымшо верым налын. Телевиденийлан интервьюм пуымыж годым шкеж нерген гармоньчына пеш чулымын каласкалыш, шочмо Монар ялже, пашаж дене палдарыш. Юрий Александрович – гармоньчо-самородок, прфессийже дене шофёр гынат, ожсекак Монар ден Нерге яллаште тÿрлö пайрем, сценыласе выступлений-влак тудын ямле гармонь семже деч посна огыт эрте. Икмыняр ий школлаште музыка урок-влакымат начар огыл вÿдымыжым шарнем. Кызыт тудо Монар СДК-н «Ший памаш» фольклор калык ансамбльын аккомпаниаторжо улеш.
     Ий еда эртыше Янаул оласе фестивальыште Мишкан-влакын тиде икымше сеҥымаш огыл. 5 ий ожнат мемнан-влак эн кÿкшö верлам налыныт. Ныл участник гыч шогышо инструментальный квартет (Н. Бабичев, А. Изиляев, К. Зайнетдинов, В. Садретдинов) тунам икымше верым, а гармоньчо Н. Бабичев Гран-прим налыныт ыле.
     - Фестиваль кум кече шуйныш, ик кече торжественный открытий лие. Янаул район администраций вуйлатыше И. А. Вазигатов дене вашлийна. Шерава почеш мылам икымше касыштак шокташ вереште. Условий почеш кеч-мо дене шокто, еҥ чотат, жапат пеш чот палемдалтын огыл. Мый тальянке дене  шкенан вел марла сем-влакым шоктышым, кум минутышто куд семым йоҥгалтарышым. Вес кечылаште зритель веле лийым. Республикысе пайрем деч вара «Бердэмлек-Содружество» фестиваль шуйныш. Тушкыжо тÿрлö элла гыч - Индий, Турций, Мадагаскар, Украина, Казахстан, Африка да моло вер гычат - уна-влак толыныт ыле, - эртыше пайрем нерген Юра кумыл дене каласкалыш.
     – Тыгай фестивальыште икымше ганак призовой верым налынат. А эн кÿкшö вер-влак кöлан логальыч?
     – Икымше вер Туймаза ола гыч толшылан логале, а Гран-при Свердловск областьыш кайыш.
     – Сеҥыше семын кокымшо верлан могай призым кондышыч?
     – Кокымшо степенян Дипломым да 5250 теҥге оксам.
     Пытартышлан палемден кодынем: Юра Афганистаныште служитлен, а кызытсе илышыште чапле гармоньчо, уста водитель улеш. Икманаш, кидше гыч чыла толеш.
Г. ИЗИБАЕВ.
Мишкан район.