| Мÿндыр да лишыл йоча жап |
Ушыштем Мишкан ÿмырешлан кодынМый 1928 ий 9 июльышто Шаран районысо Уялеш шочынам. А Мишкан селаште ÿмыремын кум ийже, пиалан йоча жапем, эртен.Ачамым, Аит Аюповым, Уфасе межкраевой правовой заведенийым пытарымекыже, Башкирий партий обкомын да прокурорын шÿдымышт почеш, направлений дене Мишкан районыш колтышт. Тушто вераҥмеке, ЗИС автомашина дене мемнамат налын кайыш. Тиде 1938 ий августышто лие. Мый тунам 10, Зина шÿжарем 5 да Алексей шольым 2 ияш ыльна. Тусо школышто кумшо, нылымше, визымше класс-влакым тунем лектым, а куснен кайымына годым Урсай школысо кокымшо классым тунем пытаренам ыле. Мишканыш миен шумына годым пычкемышалтын ыле. Прокуратура оралтысе пöртыштö илыше Асылбаевмыт дене (нунат мемнан вел гыч ыльыч) верланышна. Минлигузя Асылбаев нарследователь пашам намия ыле. Кеҥежлан тиде оралте шеҥгелне верланыше ветлечебница территорийыш пурышо кугурак пöртыш (МТС урем манме мучашыш) илаш куснышна. Кулейман паваймыт дене пеш сай пошкудо лийна, кум ий нунын мончаштышт мушкылтна. Ватыжын лÿмжым монденам, нунын Аймалче, Аялче, Айма ÿдырышт, Макар да Захар эргышт ыльыч. Кок пачашан школ тунам кок зданий гыч шоген, иктыжым кермыч гыч, весыжым пушеҥге гыч чоҥымо лийыныт. Пеш поро туныктышо-влак пашам ыштеныт, тунемше-влак коклаштат келшымаш ыле. Школышто тÿрлö кружок лийын. Мый авиамодельым погаш (5-ше классым пытарыме деч вара) коштым. Пашамым пытарен, моделем кошкаш сакен кодышым, но вес кечыжлан элышкына илаш кайышна. Тыге моделемым чоҥештыктен ончен шым керт. Шарнем, 1938 ий шыжым школышто пионерский костёрым эртарышт. А 1939 ийыште, тунем лекмеке, тÿшка дене Бирск олаш экскурсий дене мийышна. Кеҥеж каникул жапыште тÿрлö модыш-влакым эртарат ыле. Кугу Инак воктене эртыше модыш деч вара велалтме фотом колтем. Тиде 1939 ий кеҥежым лийын. Мый, 11 ияш йоча, пеледыш аршашым кучен, шола велне сукен шинчынам. Воктенем, пурла могырышто, Александр Саликаев, шеҥгелныже ошалге костюмым чийыше Алексей Алексашев (Алетдинов) шога. Тидлан 70 ий утла эртен гынат, шонем, нуно шкеныштым пален кертыт. Классыште Алексей дене пырдыжгазетым луктынна. Тудо мотор возен, а мый сÿретлаш йöратем ыле. Пырля тунемме рвезе-влак кокла гыч Алексей ден Александр шарналт кодыныт. Нунын дене школ деч вара чÿчкыдын пырля лийынна. Шарнем тыгак Иосиф Руськовым, Семеным, Янича Апсатаровам, Пайралче Айгишевам, Таням, Аннам. Тунам шыже кужу жап шога ыле. Лум вочдеак, эҥер-влак кылменыт. Ме кас марте коньки дене мунчалтенна, ече денат писын кошташ тунемым. Кеҥежым Кугу Инак эҥерыш йÿштылаш воленна, каникул годым кол кучаш коштынна. Тушто кармылан гына пижше шийгол-влак илат ыле. Тунам, имне тереш опталтын, колхозла гыч Мишканыш кином ончаш толыныт, меат коштынна. 1941-ше ий 22 июнь, рушарня. Мишканыште Сабантуй лÿшка. Кечыжат сай, тымык. Мотор чиен, нöлталалтше кумыл дене чыла вер гычат калык пайремыш погына, йырваш муро йÿк шокта. Ик жап гыч таҥасымаш-влак пытымеке, мый мöҥгö тарванышым. Ачай ден авай каеныт ыле. Изиш ошкылмеке, шеҥгеке савырнен ончальым. Ала-могай пöръеҥ трибуныш кÿзен шогалын да мом дыр пеш ойла, ваштарешыже витле деч шукырак еҥ погынен. Мый, нимом шоналтыде, мöҥгö пöртыльым. Ачамым райкомыш ÿжыктен налыныт ыле. Репродуктор гыч диктор ойла: немыч-влак мемнан ваштареш сöйым тÿҥалыныт да шуко олам бомбитленыт. Кок шагат кечывалым вес эл-влак дене пашам шуктымо шотышто министр В. М. Молотов ойлышаш ыле. Но молан дыр лач тиде жапыште радио «шыпланыш». Молотовын выступатлымыжым варарак гына колна. Тыге сар тÿҥалмым пален нална. Правительство мобилизацийым увертарыш. Эрлашыжымак Инак эҥер вел корно дене калык йогаш тÿҥале. Тыге кок кече йÿдшö-кечыже чарныде сарыш кайышт. Пöръеҥ-влакын кажныжын тупыштыжо мешак да ик мужыр дене йыдал кеченыт. Кажныжым ватыже ужатен каен. Урем кумдыкан колонна Айсыло акай-влакын суртышт воктеч Бирск велыш савырнен. Пакча шеҥгелне чарналтен, шочшышт дене чеверласеныт да умбакыже ошкылыныт. А тыштыже мыняр шинчавÿд йоген! Тылеч вара тÿшка дене каяш тÿҥальыч. Тыге элым сöй пуш авалтыш. Мишканыште ме 1941 ий август тылзе марте илышна. Ачайынат пашаже мучашке лишеме. Мемнам кум имне дене мöҥгына, Уялыш, намиен кодышт. 1941-1942 ийлаште 6-шо классыш вич километр öрдыжтö верланыше Акпарс школыш коштым, вара колхоз пашаш ушнышым. 1944-1945 ийлаште, сар пытышаш годым, 7-ше классыш коштым. Тыге тунемаш корно петыралте да шкежат 17 ийым темышым. 1955 ий 6 май гыч Урсай ялыште илем. А. АЮПОВ. Урсай ял, Шаран район. |