| 2010 – Туныктышын идалыкше |
Йоча чонышто патриот шÿлышым чÿктыманБирск районысо школлаште марий йылмым да литературым туныктышо-влакын черетан погынымашышт ты гана Базан школышто эртыш. Тудо Кугу Сеҥымашлан 65 ий теммылан да калык йÿлам арален кодымо йодышлам каҥашымылан пöлеклалтын ыле.Базан ял Ош Виче вес велне верланен, садлан туныктышо-влакым серыште школ автобус вучен. Школыш миен шумеке, уна-влакым марий вургемым чийыше шочмо йылмым туныктышо Н. А. Николаева да тунемше-влак вашлийыч, марий йÿла почеш шокшо чай дене тутло мелнам, кавун когыльым тамлаш ÿжыч. Базан школ руш школлан шотлалтеш, туге гынат 200 утла тунемше гыч 180-же марий йылмым тунемеш. Наталья Альбертовна йоча-влакым марий йылмылан шÿмаҥден мошта, шинчымашышт келге лийже манын тырша. Ты гана тудо коллегыже-влак ончылно «Простой да сложный предложений» темым пеҥгыдемдыме урокым ончыктыш. Икшыве-влакын шинчымашыштым пойдараш тÿрлö йöным кучылто: доска воктене, учебник да карточка-влак дене пашам ыштышт, устный диктантым эртарыш, тÿрлö оҥай ребуслан вашмутым кычальыч… Туныктышын марий йÿла пайрем-влак - Шорыкйол, Ўярня да моло - нерген каласкалымыже поснак келшыш. Нунын кунам тÿҥалмыштым кузе шотлен лукташ кÿлмымат умыландарыш (Чаманен каласаш логалеш, кызыт кугырак-влакат шукынжо ты радамым огына пале). Класс деч öрдыжсö пашат ик шÿлыш дене эртыш, манаш лиеш. Этнографий кружокыш коштшо ÿдыр-рвезе-влак ожнысо сÿан гыч ужашым модын, мурен-куштен ончыктышт. Тошто марий вургемым чийыше оръеҥ ден качыже, сÿанвате-влак сценыш пеледышла волгалт лектыч. Нуным ужын, курым тÿҥалтыште илыше лыжга кумылан, тошто йÿлам шуктышо самырык ÿдыр ден рвезе-влак коклаште улмылак чучын колтыш. Кружокым вÿдышö Н. А. Николаеван тыршен пашам ыштыше туныктышо веле огыл, мастар художественный вуйлатыше улмыжат раш почылто. Пашаже нерген школ директорын алмаштышыже Л. В. Миксонова кугешнен каласкалыш. Этнографий кружокыш 9-11-ше класслаште тунемше-влак коштыт. Нуно, ялыште кÿлеш материалым поген, ковашт-кочаштын каласкалымым иктешлен, шымлымашыштым иквереш чумырен, фотосÿретла дене сöрастарыме паша-влакым ямдылат. Наталья Альбертовна да тунемшыже-влак шукерте огыл Нефтекамскыш научно-практический конференцийыш миеныт да кумшо вер дене палемдалтыныт. Погынымашын кумшо ужашыжым методический ушемын вуйлатышыже М. И. Ижбулдин почо. Тыште виш уроклан да класс деч öрдыжсö пашалан акым пуымо, Сеҥымашын 65 ияш юбилейжылан ямдылалтме сомыл нерген мутланыме. Михаил Ильич Совет Ушемын марий Геройжо-влак: Мишкан районеш шочын-кушшо И. И. Ишкинин, Е. О. Орсаев, Калтаса районын эргыже-влак Т. К. Кубакаев, В. С. Васильев – нерген каласкалыш. Нунын подвигышт марий калыкын чапшым нöлта, садлан йоча-влаклан нине Герой-влак нерген каласкалаш, чоныштышт патриот шижмашым чÿкташ, кугу юбилейлан кÿлеш семын ямдылалташ да сайын эртарен колташ, чыла темлымашым ушыш шыҥдараш кÿлеш манын каҥашышна. С. ШАМУКАЕВА. Бирск район. |